Ga naar inhoud (ALT + C)

KORT artikel: “Andersom wakker worden”

door Manon Braat (NRC - 23 november 2007)

Kunst in de openbare ruimte is maar heel soms groots en meeslepend, vaker bijna te bescheiden om opgemerkt te worden. Het Draaiende Huis van John Körmeling (1951) is niets minder dan een spektakelstuk. Op de Hasselt-rotonde van Tilburg bouwt de architect en beeldend kunstenaar een vrijstaand huis van vijf meter breed en tien meter hoog, met voor-en achtertuin. Vier drukke wegen komen samen op de rotonde, die een doorsnede van minstens vijftig meter moet hebben. Op de binnenring wordt een rails aangelegd waarover het huis zal rijden: in twintig uur één keer rond, met de richting van het verkeer mee. De spoorwielen onder het huis zullen worden aangedreven door een mechaniek van 24 volt dat stroom krijgt via een zonnepaneel. Op het moment kijk je er nog dwars doorheen, want alleen de staalconstructie van het huis en de zijmuren staan overeind. *Voor 18 januari moet het af zijn, dan is de officiële opening. Tegen die tijd zullen de passanten tegen rode bakstenen, wit gelakte raamkozijnen en oranje dakpannen aankijken, en gazonnetjes die met het huis meedraaien.

Het huis uitvoerig bekijken is geen eenvoudige opgave. Automobilisten hebben slechts een paar tellen de tijd, terwijl ze op het voorgaande verkeer wachten. Voetgangers wordt het helemaal moeilijk gemaakt. Er is geen voetpad, het verkeer komt in onafgebroken ongeduldige stromen voorbij en de rotonde zelf blijkt met bouwhekken hermetisch te zijn afgesloten. Een sprintje over de ringbaan dan maar en bij de klim over het hek de claxonnerende automobilisten negeren.

Dan blijken de muren niet uit echte stenen maar baksteenstrips te bestaan. En van de aanleg van een riolering, gas-of waterleiding is duidelijk geen spoor. Er zullen dus geen mensen gaan wonen. Jammer. Als er één kunstwerk zich leent voor ongebreideld fantaseren is dit het wel. Raak je gedesoriënteerd als je in een draaiend huis woont, en ’s ochtends met je hoofd de andere kant op ontwaakt? Wordt het een plek waar kunstenaars beurtelings wonen en projecten uitvoeren, performances achter het raam? Zal het gekraakt worden door Tilburgse punks? Waarschijnlijk niet dus.

Het duurde meer dan 8 jaar voordat er met de bouw begonnen werd. In eerste instantie wilde Körmeling het huis met eenzelfde snelheid laten draaien als die van een voorbij rijdende auto. Dat was te riskant en bovendien praktisch onuitvoerbaar. Maar ook zo is het huis sensationeel. En het kómt er tenminste, wat niet altijd het geval is met Körmelings ontwerpen. De afgelopen jaren sleepte hij de ene na de andere kunst-en architectuurprijs in de wacht, maar zijn projecten bleven vaak onuitgevoerd. Hij bedacht talloze eigenzinnige oplossingen voor problemen van ruimtelijke ordening en mobiliteit. Vernuftige en glasheldere ideeen die fijntjes duidelijk maken hoe weinig doortastend het bestuurlijke beleid in ons land vaak is. Maar vanwege praktische onhaalbaarheid zijn veel ontwerpen alleen te zien in zijn boek A Good Book.

Zo had hij, om files tegen te gaan, een plan bedacht voor de herindeling van de A12: een baanbreedte van zestig meter met zestien rijstroken, voor verschillende snelheden en functies. Of de oprolbare parkeerplaats en compleet milieuvriendelijke auto, die het idee voor de snelweg hadden kunnen completeren. Een reuzenrad voor auto’s, de Drive-in Wheel, werd daadwerkelijk gerealiseerd tijdens de millenniumtentoonstelling Panaroma 2000 in Utrecht. Handig als je naar de kermis wilt maar je auto nergens kwijt kunt.

Hoewel zonder praktische functie, biedt de Hasselt-rotonde de Tilburgers elke dag de overrompelende ervaring van een andere aanblik. Misschien dat andere gemeentes het dappere voorbeeld van Tilburg volgen en Körmeling de vrije hand geven in de openbare ruimte. Stel je Nederland eens voor: om elke hoek een spannende verrassing.

* De opening is uitgesteld vanwege de weersomstandigheden. Informatie over de opening zal op de website bekend gemaakt worden.